Danas pored humoristične priče, na koju ćete se, nadamo se nasmijati, donosimo i još jednu interesantnu priču. Jeste li se ikad zapitali otkud himne i kad su počele da postaju popularnije. Zašto uopšte nacionalne himne postoje?
-Pustio si himnu. Morao sam stajati!!!
Kada danas na stadionu ili nekoj velikoj državnoj ceremoniji začujemo prve taktove nacionalne himne, većina ljudi odmah zna da je riječ o trenutku koji predstavlja mnogo više od obične muzike. Ljudi ustaju, zastave se podižu, sportisti ponekad pjevaju zajedno sa publikom, a nekoliko minuta muzike postaje svojevrsni zvučni potpis jedne države. Međutim, nacionalne himne nisu oduvijek postojale u obliku u kojem ih danas poznajemo. Njihova historija mnogo je mlađa nego što bi se moglo pomisliti.
Prije pojave modernih država postojale su različite pjesme, koračnice, crkvene kompozicije i dvorske melodije koje su predstavljale vladare, vojske, gradove ili narode. U srednjem vijeku i ranom novom vijeku nije postojala ideja da svaka država mora imati jednu službenu pjesmu koja će je predstavljati. Muzika je, naravno, imala ogromnu simboličku ulogu, ali identitet se najčešće vezivao za vladara, dinastiju, vjeru, vojsku ili određenu teritoriju.
Ideja nacionalne himne počinje se razvijati zajedno sa idejom moderne nacije. Posebno je 18. stoljeće bilo važno jer se širom Evrope počinje snažnije razvijati osjećaj nacionalnog identiteta. Ljudi se sve više počinju doživljavati kao pripadnici određene nacije, a ne samo kao podanici nekog kralja ili stanovnici određenog grada i pokrajine. U takvom društvenom okruženju pojavila se potreba za simbolima koji mogu predstavljati cijelu zajednicu.
Jedna od najpoznatijih ranih pjesama koje su kasnije postale nacionalni simbol jeste britanska „God Save the King“. Njeno porijeklo nije do kraja razjašnjeno, ali pjesma se javno pojavljuje sredinom 18. stoljeća. Postepeno je postala povezana s britanskom monarhijom i državom, a njen značaj pokazuje kako su pjesme koje su prvobitno bile vezane za vladara mogle prerasti u mnogo širi državni simbol.
Posebno zanimljiv trenutak u historiji nacionalnih himni dogodio se tokom Francuske revolucije. Godine 1792. Rouget de Lisle napisao je „La Marseillaise“, pjesmu koja je nastala u atmosferi rata i revolucionarnog previranja. Vrlo brzo je postala simbol revolucionarne Francuske. Za razliku od ranijih dvorskih pjesama, ovdje se jasno vidi nova ideja: pjesma više nije samo pjesma vladaru, nego može predstavljati narod, njegovu borbu i političke ideale.
Upravo je to jedan od razloga zbog kojih su nacionalne himne postale posebno važne tokom 19. stoljeća. To je bilo vrijeme nacionalnih pokreta, stvaranja novih država i borbe za nacionalno jedinstvo. Italijansko i njemačko ujedinjenje, nacionalni pokreti na Balkanu i širom srednje i istočne Evrope, kao i oslobađanje pojedinih naroda od velikih imperija, stvarali su potrebu za simbolima koji će ljude povezivati.
Himna je bila savršena za tu ulogu. Za razliku od zastave koju treba vidjeti, himnu je moguće čuti gotovo bilo gdje. Ona se može pjevati zajedno, čime pojedinac postaje dio kolektiva. Upravo zbog toga muzika ima posebnu snagu u stvaranju osjećaja pripadnosti.
Tokom 19. stoljeća sve veći broj država dobija pjesme koje se počinju tretirati kao nacionalne himne. Međutim, zanimljivo je da mnoge od njih u početku nisu bile formalno proglašene državnim simbolima. Ponekad je određena pjesma decenijama bila u širokoj upotrebi prije nego što bi dobila službeni status. U nekim slučajevima država je imala više pjesama koje su se koristile u različitim prilikama.
Dobar primjer predstavljaju Sjedinjene Američke Države. „The Star-Spangled Banner“ napisana je početkom 19. stoljeća, nakon događaja iz rata između Sjedinjenih Američkih Država i Velike Britanije. Iako je dugo bila popularna i korištena u javnosti, službena nacionalna himna postala je tek 1931. godine. To pokazuje koliko veliki može biti vremenski razmak između nastanka pjesme i njenog formalnog priznavanja kao nacionalne himne.
Sličnu priču imaju i mnoge druge države. Neke himne nastale su kao revolucionarne pjesme, neke kao patriotske kompozicije, neke kao pjesme o vladaru, a neke su prvobitno bile potpuno nevezane za politiku. Vremenom su dobile novo značenje jer ih je društvo počelo povezivati s državom i nacionalnim identitetom.
Zanimljivo je i to da tekstovi nacionalnih himni često govore o stvarima koje su ljudima bile posebno važne u trenutku njihovog nastanka. U njima se mogu pronaći sloboda, domovina, hrabrost, jedinstvo, pobjeda, vjera, priroda, historijska sjećanja i spremnost na odbranu zemlje. Zbog toga se himne mogu posmatrati i kao svojevrsni historijski dokumenti. One često otkrivaju kako je određena zajednica željela predstaviti samu sebe.
Neke himne su izrazito borbene i govore o ratu ili oslobađanju, dok su druge mirnije i više naglašavaju ljepotu zemlje, jedinstvo naroda ili odanost državi. Razlika nije slučajna. Himna uglavnom nosi trag vremena u kojem je nastala.
Još jedna zanimljivost jeste da država ne mora imati himnu koja je nastala u njenim granicama ili čak na njenom jeziku. Melodije su kroz historiju putovale između zemalja, a pojedine kompozicije doživljavale su potpuno različite političke sudbine. Nekada je ista melodija bila povezana s različitim državama ili političkim pokretima, što pokazuje koliko se značenje muzike može mijenjati kroz vrijeme.
Nacionalne himne dobile su dodatno značenje razvojem međunarodnih sportskih takmičenja. Olimpijske igre, svjetska prvenstva i druga velika takmičenja pretvorila su himnu u dio rituala koji danas poznaju gotovo svi. Kada pobjednik stane na najvišu stepenicu pobjedničkog postolja, njegova himna postaje dio ceremonije. U tom trenutku ona više nije samo muzičko djelo nego simbol države koju sportista predstavlja.
Ipak, nisu sve nacionalne himne iste. Neke države imaju vrlo stare himne, dok su druge mijenjale svoje himne nekoliko puta zbog političkih promjena. Nakon revolucija, raspada carstava, stvaranja novih država ili promjene političkog sistema, stara himna ponekad više nije odgovarala novom identitetu. Tada bi bila zamijenjena drugom pjesmom ili bi se postojeći tekst izmijenio.
Zbog toga historija jedne himne ponekad može biti gotovo jednako zanimljiva kao i historija same države. Promjena jedne strofe, melodije ili čak samo nekoliko riječi može pokazati da se promijenio način na koji država želi predstaviti samu sebe.
Danas se nacionalne himne uglavnom izvode u posebnim prilikama: na državnim ceremonijama, međunarodnim susretima, sportskim takmičenjima, vojnim događajima i drugim važnim događajima. Pravila njihovog izvođenja razlikuju se od države do države. Negdje se pjeva cijeli tekst, negdje samo jedna strofa, dok se u pojedinim slučajevima koristi gotovo isključivo instrumentalna verzija.
Kada se sve to uzme u obzir, nacionalna himna zapravo predstavlja spoj muzike, historije i kolektivnog identiteta. Ona može nastati iz pjesme napisane u trenutku revolucije, iz dvorske melodije stare nekoliko stoljeća ili iz patriotskog teksta koji je u jednom trenutku postao popularan među stanovništvom.
Zato nije neobično što nekoliko minuta melodije može izazvati toliko snažne emocije. Ljudi u himni ne čuju samo muziku. U njoj prepoznaju slike svoje zemlje, historijska sjećanja, pobjede, gubitke, generacije koje su živjele prije njih i osjećaj pripadnosti određenom prostoru i zajednici.
Od prvih patriotskih i kraljevskih pjesama do današnjih službenih državnih simbola, put nacionalnih himni trajao je stoljećima. Njihova prava ekspanzija dogodila se tek s nastankom modernog nacionalnog identiteta, posebno tokom 18. i 19. stoljeća. Danas gotovo svaka država ima svoju himnu, ali iza svake od njih krije se drugačija priča.
I možda upravo zbog toga himna ima posebno mjesto među državnim simbolima. Zastava se može vidjeti, grb se može nacrtati, ali himna se izvodi i pjeva zajedno. A kada hiljade ljudi u istom trenutku izgovaraju iste riječi i slušaju istu melodiju, ona na nekoliko minuta stvara osjećaj zajedničkog identiteta koji je teško postići bilo kojim drugim simbolom.
