Obzirom da su se mreže zapalile proteklih dana zbog smrti Ratka Mladića, međunacionalna netrepeljivost se ponovo javila. Stoga bismo mi da objavimo nešto što će nasmijati ljude i skrenuti pažnju sa svakodnevnih problema.

— E, to ti isto nemoj nikome govoriti.

Radovan Karadžić: Od psihijatra i pjesnika do jednog od najpoznatijih osuđenika za ratne zločine u Evropi

Malo je ličnosti iz ratova devedesetih čiji je životni put imao toliko dramatičnih obrta kao život Radovana Karadžića. Ljekar po profesiji, psihijatar, pjesnik, političar, ratni lider, dugogodišnji bjegunac i na kraju pravosnažno osuđeni ratni zločinac – različite faze njegove biografije djeluju gotovo kao da pripadaju različitim ljudima.

Ipak, upravo politička uloga koju je imao tokom rata u Bosni i Hercegovini obilježila je način na koji će njegovo ime ostati zapisano u historiji.

Karadžić je rođen 1945. godine u Petnjici, na području današnje Crne Gore. Kao mladić odlazi u Sarajevo, gdje studira medicinu i specijalizira psihijatriju. Godinama prije rata njegov život nije bio prvenstveno vezan za politiku. Radio je kao psihijatar, bavio se pisanjem i objavljivao poeziju.

Krajem osamdesetih i početkom devedesetih, međutim, Jugoslavija ulazi u period duboke političke i nacionalne krize. Slabljenje zajedničke države, jačanje nacionalnih stranaka i sve otvoreniji sukobi republičkih rukovodstava stvorili su okolnosti u kojima se Karadžić počinje intenzivno baviti politikom.

Postao je jedan od osnivača i vodećih ljudi Srpske demokratske stranke u Bosni i Hercegovini. Nakon početka rata 1992. godine postaje predsjednik Republike Srpske i jedna od centralnih političkih figura bosanskih Srba.

Rat koji je odredio njegovu biografiju

Rat u Bosni i Hercegovini od 1992. do 1995. godine odnio je desetine hiljada života i doveo do masovnih progona, zatvaranja, razaranja gradova i raseljavanja stanovništva.

Karadžić je kao politički lider Republike Srpske imao izuzetno važnu poziciju u tadašnjoj strukturi vlasti. Upravo događaji iz tog perioda kasnije će postati osnova međunarodnog krivičnog postupka protiv njega.

Međunarodni krivični tribunal za bivšu Jugoslaviju optužio ga je još tokom rata. Među događajima koji su zauzimali centralno mjesto u postupku bili su višegodišnja opsada Sarajeva, progon nesrpskog stanovništva širom Bosne i Hercegovine, uzimanje pripadnika UN-a za taoce i genocid u Srebrenici 1995. godine.

Nakon završetka rata Karadžić nestaje iz javnosti.

Tada počinje možda najneobičnije poglavlje njegove biografije.

Čovjek kojeg su godinama tražili

Karadžić je više od deset godina uspijevao izbjeći hapšenje uprkos međunarodnoj potrazi.

Godinama su se pojavljivale različite informacije o tome gdje se nalazi. Govorilo se o istočnoj Bosni, Crnoj Gori, Srbiji, manastirima, planinskim područjima i mrežama ljudi koji su mu navodno pomagali.

A onda je 2008. godine javnost saznala nešto potpuno neočekivano.

Karadžić se skrivao gotovo pred očima javnosti.

U Beogradu je koristio identitet Dragana Dabića i izgledao potpuno drugačije od čovjeka poznatog sa televizijskih snimaka iz devedesetih. Imao je dugu sijedu kosu i izrazito dugu bradu, a predstavljao se kao stručnjak za alternativnu medicinu i duhovne tehnike.

Upravo je taj dio priče izazvao ogromnu pažnju svjetskih medija. Jedan od najtraženijih ljudi u Evropi nije živio samo u potpunoj izolaciji. Pod drugim identitetom kretao se među ljudima, držao predavanja i učestvovao u javnom životu.

Njegovo hapšenje u julu 2008. godine okončalo je bijeg koji je trajao više od desetljeća.

Suđenje u Hagu

Nakon hapšenja izručen je Međunarodnom krivičnom tribunalu za bivšu Jugoslaviju u Hagu.

Proces protiv Karadžića bio je dug i izuzetno obiman. Tokom suđenja odbacivao je ključne dijelove optužbi i osporavao tvrdnje tužilaštva o vlastitoj odgovornosti.

Prvostepenom presudom iz 2016. godine osuđen je na 40 godina zatvora. Žalbeni postupak donio je još težu konačnu kaznu.

Međunarodni rezidualni mehanizam za krivične tribunale 2019. godine pravosnažno ga je osudio na doživotni zatvor. Između ostalog, pravosnažno je osuđen za genocid u Srebrenici te zločine protiv čovječnosti i ratne zločine.

Time je njegov slučaj, gotovo četvrt stoljeća nakon završetka rata, dobio konačan pravni epilog.

Biografija puna kontrasta

Karadžićeva životna priča ostaje neobična upravo zbog ogromnog kontrasta između različitih perioda njegovog života.

Čovjek obrazovan da se bavi ljudskom psihom postao je ratni politički lider. Čovjek koji je pisao poeziju završio je kao optuženik pred međunarodnim sudom. Političar čije je lice tokom rata bilo poznato širom svijeta kasnije je godinama živio pod potpuno izmijenjenim identitetom.

Zbog toga priča o Radovanu Karadžiću nije samo biografija jednog političara.

Ona je istovremeno priča o raspadu Jugoslavije, nacionalizmu, ratu u Bosni i Hercegovini, međunarodnoj pravdi i dugotrajnoj potrazi za ljudima optuženim za najteže zločine.

Njegovo nasljeđe i danas izaziva potpuno suprotstavljene reakcije u dijelovima postjugoslavenskog prostora. Međutim, bez obzira na političke interpretacije i kolektivna sjećanja različitih zajednica, njegov pravni status nije pitanje interpretacije: Radovan Karadžić je pravosnažno osuđen na doživotni zatvor za neke od najtežih zločina počinjenih tokom rata u Bosni i Hercegovini.

Upravo zato njegovo ime ostaje neraskidivo povezano s jednim od najmračnijih perioda moderne historije Balkana.