Fidel Castro je bio jedan od najpoznatijih lidera država ikada na svijetu. Ono što ga karakteriše jeste to što je vladao čak nekoliko decenija na Kubi. Bio je suveren vladar koji je održavao komunizam na Kubi. Imao je brojne neprijatelje a njegovi govori su postali planetarno popularni i gledani. Mnogi ga gledaju kao heroja, dok ga takođe mnogi i osporavaju i nimalo ne podržavaju. Danas donosimo jednu duhovitu priču koja se odigrala tokom jednog od njegovih govora.
–Kikiriki! – Kokice! -Kikiriki! – Kokice!
Fidel Kastro bio je jedna od najupečatljivijih političkih ličnosti dvadesetog stoljeća, čovjek čije je ime decenijama izazivalo snažne emocije širom svijeta. Za jedne je bio simbol otpora i borbe protiv dominacije velikih sila, dok je za druge predstavljao autoritarnog vođu koji je ograničavao političke slobode. Bez obzira na različite poglede na njegovu vladavinu, gotovo niko ne može poreći da je Fidel Kastro obilježio jednu čitavu epohu i ostavio dubok trag u historiji ne samo Kube nego i međunarodne politike. Rođen je 13. augusta 1926. godine na istoku Kube, u malom mjestu Birán. Njegov otac Ángel Castro bio je španski imigrant koji je na Kubi stekao bogatstvo radeći u poljoprivredi i upravljajući velikim plantažama šećerne trske, dok je njegova majka Lina Ruz poticala iz skromnije porodice. Iako je porodica živjela relativno dobro u poređenju s mnogim Kubancima tog vremena, Fidel je od ranog djetinjstva mogao vidjeti ogromne društvene razlike koje su postojale na ostrvu. S jedne strane nalazili su se bogati zemljoposjednici i američke kompanije koje su kontrolisale velike dijelove kubanske ekonomije, dok su s druge strane bili radnici i seljaci koji su živjeli u siromaštvu i teškim uslovima.
Još kao dječak Fidel je pokazivao snažan karakter, tvrdoglavost i veliku ambiciju. Bio je inteligentan, radoznao i često sklon raspravama. Školovao se u jezuitskim školama koje su bile poznate po strogoj disciplini, ali i visokom nivou obrazovanja. Upravo u tom periodu počeo je razvijati interes za historiju, politiku i društvena pitanja. Nakon završetka srednje škole odlazi u Havanu gdje upisuje studij prava na Univerzitetu u Havani. Univerzitet je u to vrijeme bio mjesto snažnih političkih rasprava i studentskog aktivizma, a mladi Fidel ubrzo se uključuje u političke debate i studentske organizacije. Već tada pokazivao je sklonost radikalnijim idejama i otvoreno kritizirao politički sistem na Kubi.
Pedestih godina prošlog stoljeća Kuba je bila pod vlašću diktatora Fulgencija Batiste. Batista je vladao uz podršku vojske i imao bliske veze s američkim interesima na ostrvu. Mnogi Kubanci smatrali su njegov režim korumpiranim i represivnim, a politička opozicija bila je snažno ograničena. Upravo u takvom okruženju Fidel Kastro počinje organizirati otpor. Godine 1953. predvodio je napad na vojnu kasarnu Moncada u gradu Santiago de Cuba. Taj napad nije bio uspješan, a mnogi učesnici su ubijeni ili uhapšeni. Fidel je također uhapšen i izveden pred sud. Tokom suđenja održao je govor koji će kasnije postati poznat pod rečenicom „Historija će me osloboditi“. U tom govoru iznio je svoje političke ideje i optužio režim za nepravdu i represiju.
Nakon suđenja osuđen je na zatvorsku kaznu, ali je poslije dvije godine oslobođen u okviru političke amnestije. Tada odlazi u Meksiko gdje počinje organizirati novu revolucionarnu grupu. Upravo tamo upoznaje argentinskog revolucionara Ernesta Che Guevaru koji će kasnije postati jedna od ključnih figura kubanske revolucije. Godine 1956. Fidel Kastro i mala grupa revolucionara vraćaju se na Kubu brodom Granma i započinju gerilski rat protiv Batista režima. Prve akcije bile su teške i mnogi su poginuli, ali se preživjeli revolucionari povlače u planine Sierra Maestra gdje organiziraju gerilske jedinice.
Tokom naredne dvije godine gerilski pokret je rastao. Fidel je pokazivao izuzetne sposobnosti kao vođa i strateg. Njegovi govori i poruke širili su se među stanovništvom, a mnogi seljaci i radnici počeli su podržavati revolucionare. Batista režim je postajao sve slabiji, a krajem 1958. godine revolucionarne snage počele su preuzimati kontrolu nad većim dijelom zemlje. Početkom 1959. Batista bježi iz Kube, a Fidel Kastro ulazi u Havanu gdje ga dočekuju ogromne mase ljudi.
Dolaskom na vlast Fidel Kastro započeo je duboke promjene u kubanskom društvu. Njegova vlada nacionalizirala je mnoge kompanije, uključujući i američke firme koje su imale veliki utjecaj na kubansku ekonomiju. Zemljišne reforme podijelile su velike plantaže među seljacima, a država je počela ulagati u obrazovanje i zdravstveni sistem. Kuba je ubrzo postala poznata po besplatnom školstvu i zdravstvenoj zaštiti, što su mnogi smatrali velikim uspjehom revolucionarne politike.
Međutim, ove promjene dovele su do ozbiljnih sukoba sa Sjedinjenim Američkim Državama. Američka vlada nije bila zadovoljna nacionalizacijom svojih kompanija i sve bližim odnosima Kube sa Sovjetskim Savezom. Tenzije su kulminirale 1961. godine kada je grupa kubanskih emigranata, uz podršku američkih obavještajnih službi, pokušala izvršiti invaziju na Kubu u događaju poznatom kao invazija u Zalivu svinja. Invazija je brzo propala, a Fidel Kastro je dodatno učvrstio svoju vlast.
Najdramatičniji trenutak u odnosima između Kube i Sjedinjenih Američkih Država dogodio se 1962. godine tokom Kubanske raketne krize. Sovjetski Savez je postavio nuklearne rakete na Kubi, što je izazvalo ogromnu napetost između dvije supersile i dovelo svijet na ivicu nuklearnog rata. Nakon napetih pregovora rakete su uklonjene, ali je Kuba ostala u središtu globalne političke pažnje.
Tokom narednih decenija Fidel Kastro ostao je na vlasti i vodio Kubu kroz različite izazove. Njegova vlada bila je poznata po snažnoj kontroli političkog sistema, a opozicija je bila ograničena. Istovremeno, Kuba je razvila snažan sistem javnog zdravstva i obrazovanja, a kubanski doktori postali su poznati širom svijeta po svom radu u međunarodnim humanitarnim misijama. Kastro je često držao duge govore koji su trajali satima, a njegova prepoznatljiva figura u vojnoj uniformi i sa cigarom postala je simbol kubanske revolucije.
Nakon raspada Sovjetskog Saveza početkom devedesetih godina Kuba je prošla kroz težak ekonomski period poznat kao „specijalni period“. Gubitak sovjetske pomoći doveo je do nestašica hrane, goriva i drugih osnovnih proizvoda. Uprkos tim problemima Fidel Kastro uspio je održati vlast i stabilnost sistema.
Zbog zdravstvenih problema 2006. godine privremeno je prepustio vlast svom bratu Raulu Kastru, a nekoliko godina kasnije zvanično se povukao iz politike. Iako više nije bio na vlasti, ostao je simbol kubanske revolucije i često je komentarisao svjetske događaje kroz članke i intervjue.
Fidel Kastro preminuo je 25. novembra 2016. godine u 90. godini života. Njegova smrt izazvala je različite reakcije širom svijeta. Na Kubi su mnogi tugovali za čovjekom kojeg su smatrali vođom revolucije i simbolom nacionalnog ponosa, dok su njegovi kritičari podsjećali na političku represiju i ograničavanje sloboda tokom njegove vladavine.
Bez obzira na različite interpretacije njegove politike, Fidel Kastro ostaje jedna od najpoznatijih i najutjecajnijih ličnosti moderne historije. Njegov život bio je ispunjen dramatičnim događajima, revolucionarnim idejama i političkim sukobima koji su oblikovali ne samo sudbinu Kube nego i odnose među velikim silama tokom hladnog rata. Priča o Fidelu Kastru tako ostaje složena i višeslojna, priča o čovjeku koji je vjerovao da može promijeniti svijet i koji je, na ovaj ili onaj način, u tome zaista i uspio.
